Thông tư 99/2025/TT-BTC: Doanh nghiệp cần biết gì về chế độ kế toán mới từ 2026

Sau gần 10 năm áp dụng, Thông tư 200/2014/TT-BTC — chế độ kế toán doanh nghiệp tiêu chuẩn được nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, doanh nghiệp có yêu cầu quản trị chuyên sâu tại Đồng Tháp và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long sử dụng — chính thức được thay thế bởi Thông tư 99/2025/TT-BTC. Đây là thay đổi lớn nhất về chế độ kế toán doanh nghiệp trong nhiều năm qua, với hàng loạt điểm mới tiệm cận chuẩn mực kế toán quốc tế. DR9 tổng hợp những điểm doanh nghiệp cần nắm trước khi thông tư có hiệu lực.

Thông tư 99/2025/TT-BTC là văn bản gì

Thông tư 99/2025/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau mốc thời gian này. Văn bản thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC và các văn bản sửa đổi liên quan — chế độ kế toán doanh nghiệp tiêu chuẩn đã sử dụng phổ biến hơn 10 năm qua. Thông tư hướng dẫn đầy đủ về chứng từ kế toán, tài khoản kế toán, ghi sổ kế toán, lập và trình bày báo cáo tài chính, áp dụng cho mọi loại hình, mọi thành phần kinh tế của doanh nghiệp, kể cả tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Doanh nghiệp nào nên áp dụng Thông tư 99, khác gì với Thông tư 133/58

DR9 đã có bài riêng về Thông tư 133/2016/TT-BTC (chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa) và Thông tư 58/2026/TT-BTC (chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ) — đây là 2 chế độ kế toán đơn giản hóa dành riêng cho nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ/siêu nhỏ. Thông tư 99/2025/TT-BTC không giới hạn theo quy mô doanh nghiệp, nhưng do yêu cầu quản trị nội bộ và trình bày báo cáo phức tạp hơn đáng kể (nêu ở các mục dưới), phù hợp nhất với doanh nghiệp quy mô vừa/lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, hoặc doanh nghiệp cần hệ thống báo cáo tài chính chi tiết để gọi vốn, vay ngân hàng, niêm yết. Doanh nghiệp nhỏ và vừa đang áp dụng Thông tư 133 vẫn có thể tiếp tục dùng chế độ đó nếu phù hợp, không bắt buộc chuyển sang Thông tư 99.

Tự chủ hệ thống tài khoản kế toán — điểm khác biệt lớn nhất

Nếu Thông tư 200 quy định chi tiết đến tận tài khoản cấp 2, cấp 3 và mọi thay đổi phải được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, Thông tư 99 chỉ bắt buộc hệ thống tài khoản cấp 1 — doanh nghiệp được toàn quyền tự thiết kế, mở thêm hoặc điều chỉnh tài khoản chi tiết (cấp 2, cấp 3 trở xuống) để phù hợp với nhu cầu quản trị riêng, mà không cần xin phép. Đây là bước chuyển từ cách tiếp cận “quy định chi tiết, cứng nhắc” sang “khung nguyên tắc, doanh nghiệp tự chủ”, đòi hỏi bộ phận kế toán phải chủ động xây dựng hệ thống tài khoản chi tiết ngay từ đầu, tránh tùy tiện gây khó khăn khi đối chiếu, kiểm tra về sau.

Linh hoạt hơn khi thiết kế chứng từ kế toán

Tương tự tài khoản, Thông tư 99 không còn bắt buộc doanh nghiệp dùng đúng mẫu chứng từ (phiếu thu, phiếu chi, phiếu nhập/xuất kho…) như Thông tư 200 trước đây. Doanh nghiệp được tự thiết kế thêm hoặc sửa đổi mẫu chứng từ theo đặc thù hoạt động kinh doanh, miễn đảm bảo đủ các nội dung chủ yếu bắt buộc theo Luật Kế toán. Điểm này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn khi vận hành phần mềm kế toán hoặc quy trình nội bộ riêng, nhưng cũng đòi hỏi kế toán phải nắm rõ đủ nội dung pháp lý bắt buộc để tránh chứng từ tự thiết kế bị coi là không hợp lệ khi quyết toán thuế.

Thay đổi cách ghi nhận doanh thu — tiệm cận chuẩn mực quốc tế

Đây là thay đổi mang tính kỹ thuật sâu, ảnh hưởng trực tiếp tới thời điểm và cách xác định doanh thu trên sổ sách: thay vì ghi nhận doanh thu dựa trên nguyên tắc chuyển giao rủi ro và lợi ích gắn với quyền sở hữu (thường gắn với thời điểm xuất hóa đơn) như trước, Thông tư 99 áp dụng mô hình 5 bước xác định doanh thu dựa trên thời điểm khách hàng đạt được quyền kiểm soát đối với hàng hóa, dịch vụ — tiếp cận theo hướng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS 15. Với doanh nghiệp có hợp đồng phức tạp (bán hàng trả góp, hợp đồng nhiều cấu phần, dịch vụ thực hiện qua nhiều kỳ), cách ghi nhận doanh thu có thể thay đổi đáng kể so với trước, cần rà soát kỹ từng loại hợp đồng đang có.

Bắt buộc đánh giá tổn thất tài sản, đổi tên báo cáo tài chính

• Đánh giá tổn thất tài sản (impairment): Thông tư 99 bổ sung yêu cầu doanh nghiệp phải định kỳ đánh giá tổn thất tài sản, đưa vào khái niệm giá trị hợp lý và giá trị có thể thu hồi — nội dung gần như chưa có trong Thông tư 200 (vốn chủ yếu ghi nhận tài sản theo giá gốc).
• Đổi tên “Bảng cân đối kế toán” thành “Báo cáo tình hình tài chính”: cùng với đó là yêu cầu thuyết minh chi tiết hơn về chính sách kế toán áp dụng, các ước tính kế toán trọng yếu, đánh giá khả năng hoạt động liên tục và rủi ro tài chính doanh nghiệp đang đối mặt.
• Quản trị nội bộ và kiểm soát kế toán: doanh nghiệp phải xây dựng quy chế quản trị nội bộ, xác định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm trong quản lý giao dịch kế toán — nội dung mang tính bắt buộc mới, chưa từng được quy định trong Thông tư 200.
• Đơn vị tiền tệ kế toán: doanh nghiệp được phép chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ kế toán nếu đáp ứng đủ điều kiện quy định, nhưng báo cáo tài chính nộp cho cơ quan nhà nước vẫn phải trình bày bằng Đồng Việt Nam.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước 01/01/2026

• Rà soát lại toàn bộ hệ thống tài khoản kế toán chi tiết đang dùng, chuẩn bị phương án tự thiết kế/điều chỉnh tài khoản cấp 2 trở xuống cho phù hợp Thông tư 99.
• Rà soát các hợp đồng bán hàng, cung cấp dịch vụ phức tạp (trả góp, nhiều cấu phần, thực hiện qua nhiều kỳ) để đánh giá ảnh hưởng của cách ghi nhận doanh thu mới theo mô hình 5 bước.
• Xây dựng hoặc cập nhật quy chế quản trị nội bộ, phân định rõ trách nhiệm kiểm soát kế toán — đây là yêu cầu bắt buộc mới, không thể bỏ qua.
• Lên kế hoạch đào tạo bộ phận kế toán nội bộ về cách đánh giá tổn thất tài sản và trình bày “Báo cáo tình hình tài chính” theo mẫu mới, tránh lúng túng khi lập báo cáo tài chính năm 2026.

DR9 hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi chế độ kế toán

Thông tư 99/2025/TT-BTC mang tới thay đổi sâu về kỹ thuật kế toán, đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị kỹ trước khi năm tài chính 2026 bắt đầu. Đội ngũ kế toán — thuế DR9 hỗ trợ doanh nghiệp tại Đồng Tháp, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long rà soát hệ thống tài khoản, đánh giá ảnh hưởng tới cách ghi nhận doanh thu và xây dựng quy chế quản trị nội bộ đúng yêu cầu mới. Tham khảo dịch vụ lập sổ sách kế toán cho SME của DR9, hoặc đọc thêm bài Chế độ kế toán cho doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 133 nếu doanh nghiệp chưa chắc nên áp dụng chế độ kế toán nào phù hợp với quy mô hiện tại.

Liên hệ DR9 để được tư vấn miễn phí

Câu hỏi thường gặp

Bài viết được biên soạn bởi Hiếu — Kế toán trưởng tại DR9, 20 năm kinh nghiệm ngành thuế – kế toán, trong đó 10 năm phục vụ trực tiếp doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã tại Đồng Tháp. Nội dung căn cứ Thông tư 99/2025/TT-BTC, cập nhật ngày 04/9/2026.